Ոչ վաղ անցյալի Հայաստանն ու այսօրվա իրականությունը-2

Սկիզբը՝ այստեղ

«Հայէլեկտրո» գործարանը (Վ. Ի. Լենինի անվան հայկական էլեկտրամեքենաշինական գործարան) ոչ միայն արդյունաբերական հսկա էր, այլև՝ Հայաստանի գիտատեխնիկական մտքի դարբնոցը։ Այնտեղ աշխատող մարդիկ ստեղծում էին բարդագույն համակարգեր, որոնք կիրառվում էին տիեզերաշինությունից մինչև պաշտպանական արդյունաբերություն։

Ցավալի է տեսնել, թե ինչպես է այդ հսկայական ներուժը մնացել անցյալում, իսկ մասնագետները՝ հայտնվել անորոշության մեջ։ Մեր բարձրացրած հարցերը խորքային են և վերաբերում են թե՛ սոցիալական արդարությանը, թե՛ պետական ռազմավարությանը։

Ինչպե՞ս պետք է վարվի պետությունը վետերան ինժեներների հետ

Այն մարդկանց, ովքեր տասնամյակներ շարունակ աշխատել են գործարանային հաստոցների մոտ կամ նախագծային բյուրոներում, «բիզնես դնելու» խորհուրդ տալը հաճախ կտրված է իրականությունից։ Բիզնեսը պահանջում է ոչ միայն կապիտալ, այլև այլ հմտություններ և ռիսկեր, որոնք թոշակառուի համար կարող են լինել անհաղթահարելի։

Ահա մի քանի ուղղություն, թե ինչպես կարելի է արժևորել այդ մարդկանց.

* Թոշակների էական բարձրացում. Սա առաջնահերթություն է։ Մարդը, ով իր կյանքը նվիրել է երկրի արդյունաբերական հզորացմանը, պետք է ունենա արժանապատիվ ծերություն, որը կախված չէ բիզնես-հաջողություններից։

* Փորձի փոխանակման հարթակներ. Այդ մարդիկ «քայլող հանրագիտարաններ» են։ Պետությունը կարող էր ստեղծել կրթական կենտրոններ, որտեղ հին վարպետները որպես խորհրդատու (մենթոր) կկրթեին նոր սերնդի ինժեներներին՝ ստանալով հավելյալ վարձատրություն։

* Արդյունաբերական վերականգնում. Նույնիսկ եթե հին գործարանը չկա, նորաստեղծ ռազմարդյունաբերական ձեռնարկությունները կարող են օգտագործել այդ մասնագետների գիտելիքները որպես փորձագետներ։

Թոշակների բարձրացման հարցը

Այո, թոշակների բարձրացումը ոչ միայն բարոյական, այլև տնտեսական անհրաժեշտություն է։ Գնաճի և կյանքի թանկացման պայմաններում ներկայիս կենսաթոշակները հաճախ չեն բավարարում նույնիսկ նվազագույն կարիքները։

Ինչու՞ է դա կարևոր.

* Սոցիալական արդարություն. Մարդիկ պետք է հետ ստանան իրենց ներդրած աշխատանքի պտուղները։

* Տնտեսական շրջանառություն. Թոշակառուների ստացած գումարը անմիջապես մտնում է շուկա՝ սպառման միջոցով խթանելով տեղական արտադրությունը։

* Պետության դեմքը. Պետության հզորությունը չափվում է նրանով, թե ինչպես է այն վերաբերվում իր երեխաներին և տարեցներին։

«Գիտելիքը և փորձը չեն ծերանում, ծերանում է միայն ենթակառուցվածքը։ Եթե մենք կորցնենք կապը հին վարպետների հետ, ստիպված կլինենք հեծանիվը նորից հայտնագործել»։

Մեր ցավը հասկանալի է և տեղին։ «Հայէլեկտրոյի» պես հսկաների փլուզումը միայն շենքերի քանդում չէր, դա սոցիալական կապերի և արժեհամակարգի փլուզում էր։ Լուծումը պետք է լինի հոգատարությունը և հարգանքը, ոչ թե ցինիկ հորդորները, բա թե՝ գնացեք գործ դրեք։

Հրայր Կամենդատյան

Մեկնաբանություններ